Geplaatst op

Leefstijlcoach kan hulp van zorggroep goed gebruiken

Gepubliceerd: december 2019 
Leestijd: 5 minuten
Door: Celeste van Rinsum
Initiatief namens BLCN: adviseur Zorgbeleid Anne-Marie Janssens

Zorggroepen

Wat is een zorggroep?

Het eerste jaar dat de gecombineerde leefstijlinterventies (GLI’s) vanuit de basisverzekering worden vergoed zit er bijna op. We hebben met z’n allen heel wat werk verricht, waarbij we veel konden uitproberen en waarvan we veel hebben geleerd. Nu dit eerste implementatiejaar achter de rug is, blikken we terug op de rol van de zorggroepen met betrekking tot de GLI’s. 

Nu GLI’s vanuit de basisverzekering vergoed worden, spelen zorggroepen hier een belangrijke rol in. In Nederland zijn er zo’n 115 zorggroepen. Zorggroepen zijn overkoepelende organisaties voor eerstelijns zorgprofessionals bij de coördinatie van chronische ziekten [1]. Zij sluiten contracten met zorgverzekeraars af in een bepaalde regio voor de uitvoer van zorgprogramma’s [2]. De GLI is een voorbeeld van zo’n programma, dat door een zorggroep ingekocht kan worden.

Contracten afsluiten

Wat is de rol van zorggroepen voor leefstijlcoaches?

Zorggroepen maken met elke zorgverzekeraar afspraken over wat ze in hun regio aan willen bieden, zoals het aanbieden van GLI’s. Op de zorgvinder per zorgverzekeraar is te zien welke zorggroepen al gecontracteerd hebben [3]. Zorgverzekeraars sluiten graag met zorggroepen contracten af, waarbij de leefstijlcoach onderaannemer is om de GLI uit te voeren [4]. Op die manier wordt de ketenzorgstructuur versterkt en lopen de declaraties, verwijzingen en de terugkoppeling naar de verwijzers via het systeem van de zorggroep. Wanneer in een regio de zorggroep geen GLI’s heeft ingekocht, kunnen de vrijgevestigde leefstijlcoaches rechtstreeks met elke zorgverzekeraar apart afspraken maken en contracten afsluiten, behalve bij Zilveren Kruis (inclusief de dochtermaatschappijen). Bij DSW wordt alleen gecontracteerd met BIG-geregistreerden [4].

Netwerk

Hoe kunnen leefstijlcoaches een plek in de eerstelijnszorg verwerven?

Het nieuwe vak van leefstijlcoaches is voor veel zorgprofessionals nog relatief onbekend. Zoals ik vorige maand schreef, vindt men het niet altijd duidelijk wat nu verschillen met andere professionals zijn. Om meer bekendheid te krijgen, onder andere bij de zorggroep, is het van belang om persoonlijk contact met partijen uit het netwerk te hebben. Wanneer ze een gezicht bij jou als leefstijlcoach hebben en jullie elkaar een keer gesproken hebben, dan is het voor hen makkelijker om te begrijpen wat je doet en om dit ook aan bijvoorbeeld patiënten uit te leggen. Hiervoor zijn ondernemerschapseigenschappen van belang, zodat je jezelf goed kan profileren [5].

Preventie

Zijn er voordelen voor de zorggroepen?

Meer dan de helft van de volwassen Nederlandse bevolking heeft overgewicht [6]. Het RIVM heeft een schatting gemaakt dat ongeveer 3,5 miljoen volwassenen in aanmerking komen voor de GLI [7]. Voor zorggroepen is het aantrekkelijk om zorg aan te kunnen bieden voor deze doelgroep, omdat verwacht wordt dat bij hen veel gezondheidswinst te boeken is. Daarnaast kan een GLI als preventieve maatregel ingezet worden bij de groep mensen die nog geen obesitas hebben, maar wel een hoog risico hierop.

Volgen

Wat gaat er komend jaar veranderen?

Het contractproces wordt voor zorggroepen eenvoudiger gemaakt. In 2020 en 2021 geldt voor hen een volgbeleid [8]. Dit betekent dat er alleen met de preferente zorgverzekeraar in de regio een contract afgesloten hoeft te worden en dat de overige zorgverzekeraars de gemaakte afspraken volgen. Dit volgbeleid geldt niet voor vrijgevestigde leefstijlcoaches, die moeten dan nog met alle verzekeraars aparte afspraken maken [4].

Meer samenwerking

Gedurende het eerste implementatiejaar van de GLI in de basisverzekering zijn er steeds meer positieve geluiden vanuit zorggroepen gekomen en is het aantal zorggroepen dat de GLI heeft ingekocht gestegen. Door deze ontwikkelingen ziet het er positief uit voor de samenwerking tussen zorggroepen en leefstijlcoaches.

Referenties

  1. www.ineen.nl
  2. Nederlandse Zorgautoriteit. (2010). Uitvoeringstoets: Mededingingsanalyse zorggroepen. Samenwerken en concurreren in ketenzorg.
  3. https://www.loketgezondleven.nl/leefstijlinterventies/gecombineerde-leefstijlinterventie/erkende-gli-basisverzekering
  4. https://www.leefstijlinterventies.nl/stappenplan-contractering/
  5. Van Rinsum C, Gerards S, Rutten G, Van de Goor I, Kremers S (2018). Coaching op Leefstijl (CooL) interventie: de leefstijlcoach als spin in het web? Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen, 96(5), 189-193.
  6. https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/huidige-situatie
  7. Van Giessen A, De Wit GA, Wendel-Vos W, Feenstra TL (2018). Budget impact analyse van gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Raming van het benodigde budget bij opname van de GLI in de basisverzekering. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
https://www.zn.nl/338067458/Nieuwsbericht?newsitemid=4297228288
Geplaatst op

Leefstijlcoach helpt mensen om hun ongezonde leefstijl te veranderen

Gepubliceerd: november 2019 
Leestijd: 6 minuten
Door: Celeste van Rinsum
Initiatief namens BLCN: adviseur Zorgbeleid Anne-Marie Janssens

Het beroep van de leefstijlcoach is nog vrij nieuw. Voor veel professionals is het daarom nog niet helemaal duidelijk wat de leefstijlcoaches nu precies doen. Hoe gaan ze te werk en wat is verschil met andere professionals?

Gedragsverandering

Wat is de aanpak van leefstijlcoaching?

Bij leefstijlcoaching staat zowel een gezonde leefstijl als het coachen centraal. Leefstijl gaat erg breed, daaronder vallen bijvoorbeeld thema’s zoals voeding, beweging, slaap, stress en ontspanning. De leefstijlcoach helpt cliënten om keuzes te maken voor een gezondere leefstijl. Als cliënt maak je concrete stappen en acties naar je eigen doelen toe. Dit zijn vaak kleine stapjes in gedragsverandering om het makkelijker vol te kunnen houden. De coach zal dus geen dieet voorschrijven, ook zal hij niet bepalen hoe vaak je moet bewegen. Het is aan jezelf om dit te bepalen, zodat je het makkelijk in jouw eigen leven kunt verweven. Op die manier is de kans groter dat het nieuwe gedrag blijvend zal worden. De problemen gaan niet alleen over obesitas, je zou ook nog verder kunnen denken aan andere problemen zoals ondergewicht, longziekten, kanker en verslavende gewoonten zoals roken en alcohol. Bij middelenmisbruik moet er ondersteunende hulp gezocht worden.

Bijeenkomsten

Hoe kan een interventie eruitzien?

Vaak wordt een groep cliënten gecoacht in groeps- en individuele sessies. In de groep komen mensen erachter dat ze niet de enige zijn met dit soort problemen. Ze wisselen verhalen en tips met elkaar uit, maar ze geven elkaar ook complimenten. Bij de individuele bijeenkomsten kan er meer ingegaan worden in de persoonlijke problematiek en oplossingen.

Competenties

Welke vaardigheden moet een leefstijlcoach hebben?

Leefstijlcoaches hebben kennis over gezondheid en gedragsverandering, wat ze met hun cliënten op hoofdlijnen delen. Ze zijn dus geen zorgprofessionals omdat zij geen medische achtergrond hebben. Ook kunnen leefstijlcoaches goed luisteren, motiveren en feedback geven aan de cliënten. Het is belangrijk dat cliënten hun verhaal kwijt kunnen en dat de onderliggende problemen naar boven komen. Hiervoor is een vertrouwensband belangrijk.

Bij een opleiding voor leefstijlcoaches zijn drie thema’s essentieel: voeding, beweging en gedragsverandering. Sommige opleidingen behandelen ook hoe je een eigen bedrijf kan opzetten, het professionele netwerk er omheen en het ondernemerschap. Gecertificeerde leefstijlcoaches met een post-hbo-diploma en een onderliggend hbo- of wo-diploma kunnen zich aanmelden bij de BLCN.

Netwerk

Welke professionals zitten in het netwerk van de leefstijlcoach?

De leefstijlcoach is een spin in het web van de eerste- en tweedelijnszorg en het publieke domein als het gaat om een gezonde leefstijl. Professionals vanuit de zorgsector, zoals de huisarts, praktijkondersteuner en internist kunnen patiënten naar de leefstijlcoach verwijzen. Daarnaast werkt een leefstijlcoach ook samen met de fysiotherapeut, diëtist en psycholoog, om cliënten naar door te verwijzen als de problematiek buiten zijn werkgebied valt. Andere professionals uit de voedings-, beweeg- of welzijnssector zijn ook belangrijk. Zo kan de buurtsportcoach de verbinding maken met het lokale sportaanbod, zodat cliënten zich kunnen aansluiten bij een sportgroepje. Ook de bedrijfsarts zou in het netwerk kunnen zitten om de link met werkgevers te maken. En bij de supermarkt in de wijk zouden lessen over etiketten lezen gegeven kunnen worden.

Nieuw beroep

Hoe onderscheidt de leefstijlcoach zich van andere professionals?

Er zijn ook andere professionals die cliënten helpen om hun leefstijlgedrag te veranderen, denk hierbij aan de diëtist en praktijkondersteuner. Wat is dan nog de toegevoegde waarde van de leefstijlcoach? Het kenmerkende karakter van de leefstijlcoach is dat hij kijkt naar de samenhang tussen verschillende leefstijlfactoren. Daarnaast heeft hij veel tijd en aandacht om onderliggende problematiek naar boven te krijgen. Tot slot is hij specifiek opgeleid in het coachen. Kortom, de leefstijlcoach is een aanvulling op het huidige netwerk als het gaat om leefstijl.

Geplaatst op

BMI niet als uitkomstmaat

Gepubliceerd: oktober 2019 
Leestijd: 8 minuten
Door: Celeste van Rinsum

Nieuwe serie artikelen

Dit is het eerste artikel dat ik in samenwerking met de BLCN zal schrijven. In deze serie van artikelen komen actuele onderwerpen rondom leefstijlcoaching aan bod. Wetenschappelijke inzichten zullen vertaald naar een begrijpelijke taal. Wetenschappelijke kennis moet immers niet in de ivoren toren van onderzoekers blijven.

Als gezondheidsbevorderaar ben ik (Celeste van Rinsum) op het Coaching op Leefstijl (CooL) onderzoek gepromoveerd. CooL is een gecombineerde leefstijlinterventie, dat sinds dit jaar vanuit de basiszorgverzekering vergoed wordt en uitgevoerd wordt door leefstijlcoaches. Het is mijn passie om artikelen te schrijven, die breed toegankelijk zijn. Mijn interesse gaat uit naar thema’s zoals leefstijl en de landelijke ontwikkelingen rondom dit thema.

BMI niet als uitkomstmaat
Wanneer wordt BMI als uitkomstmaat gebruikt?
Met de body mass index (BMI) bereken je de verhouding tussen lengte en gewicht. Heb je een BMI van 25 of hoger? Dan heb je overgewicht. Wanneer je BMI 30 of hoger is, dan is er sprake van obesitas. In de meeste onderzoeken naar leefstijlinterventies wordt BMI als uitkomstmaat gebruikt. Deze interventies worden vaak opgezet om de stijging van overgewicht tegen te gaan. Het is handig om naar het BMI-verschil te kijken om te bepalen of de interventie succesvol is en minder mensen overgewicht hebben.

Programma’s vergelijken
Hoe weet je of een programma succesvol was?
Zorgverzekeraars, gemeenten, onderzoekers en andere partijen zijn in het BMI-verschil geïnteresseerd, zodat ze gemakkelijk de interventie met andere programma’s kunnen vergelijken. Ook is BMI een goede indicator voor een verbetering van de gezondheid [1]. Soms wordt de uitkomstmaat BMI zelfs afgezet tegen de kosten en baten, die het programma met zich mee brengen (ook wel een kosteneffectiviteit-studie genoemd). Eén van de kerndoelen van de overheid is doelmatigheid in de zorg, hierbij wordt gekeken naar de goedkoopste zorg met de meest positieve resultaten.

Nadelen van BMI
Wat zijn tekortkomingen van de BMI-maat?
Een nadeel van BMI is dat het geen informatie geeft over de lichaamssamenstelling van een persoon. Zo kunnen getrainde bodybuilders ook een hoge BMI hebben, omdat ze relatief zwaar zijn voor hun lengte door de hoeveelheid spiermassa. Daarnaast hebben vrouwen over het algemeen een hoger vetpercentage dan mannen. En bij ouderen verandert de lichaamssamenstelling, doordat ze kleiner worden en spiermassa afbreken. Voor al deze groepen wordt BMI op dezelfde manier berekend. Wel zijn er speciale afkapwaardes voor overgewicht en obesitas bij kinderen.

Gedragsverandering
Wat zijn doelen bij leefstijlcoaching?
Wanneer iemand door een leefstijlcoach begeleid wordt, geeft een afname in BMI geen compleet beeld. Een leefstijlcoach helpt mensen met obesitas om hun leefstijl in de gezonde richting te veranderen en te behouden. Het draait hierbij niet primair om het afvallen. Vaak zijn de doelen van deelnemers om zich fitter te voelen, meer energie te krijgen of weer met de (klein)kinderen te kunnen spelen. Kleine doelen worden gesteld om leefstijl langzaam te veranderen, om de kans op terugval kleiner te maken.

Op proces focussen
Hoe kan je gezond afvallen?
Onderzoek laat zien dat mensen gezonder leven en meer afvallen als ze op het gedrag en dus op het proces focussen, dan als ze op de uitkomst en het gewicht focussen [2-3]. Mensen willen namelijk snel al succesboeken en als ze in hun gewicht nog weinig verschil zien, kan dit hun motivatie negatief beïnvloeden [3]. Daarnaast kunnen de interacties tussen leefstijlcoaches en hun coachees gekleurd worden als leefstijlcoaches zelf ook op de gewichtsafname gefocust zijn, wat weer een invloed op de motivatie van de coachees kan hebben [3].

Zachte uitkomstmaten
Wat zijn betere uitkomstmaten dan BMI?
BMI kan gezien worden als een ‘harde’ uitkomstmaat: iemand heeft overgewicht of niet. Aangezien het bij leefstijlcoaching niet draait om veel af te vallen, is het BMI-verschil geen passende uitkomstmaat. Bij leefstijlinterventies wil je weten of iemand bewuster is geworden van zijn of haar (on-)gezonde leefstijl en of die persoon zijn motivatie en gedrag heeft aangepast. Om dit te meten zijn ‘zachte’ uitkomstmaten nodig: gedragsmaten zijn hier een voorbeeld van (bijvoorbeeld het eet-, beweeg- en slaapgedrag). Ook kan je kijken naar verandering in kwaliteit van leven en gezondheidswinst. De kans is groter dat deze ‘zachte’ maten eerder afnemen dan de ‘harde’ BMI-uitkomstmaat, aangezien je eerst je gedrag moet aanpassen voordat je BMI mee kan veranderen. Gedragsverandering heeft veel tijd nodig, daarom kan je een BMI-afname pas op een langere termijn zien.

Wat is een goed resultaat?
In de Zorgstandaard Obesitas wordt gesteld dat bij een gewichtsafname van 5% binnen één jaar een interventie succesvol genoemd kan worden [1]. Waarom is hier zo’n harde cutoff point voor? Zou het niet beter zijn om meer naar ‘zachte’ uitkomstmaten te kijken? Als mensen zich beter en gezonder voelen, dan zullen ze gemotiveerder zijn om het gezonde gedrag vol te houden. Dit kan op de langere termijn leiden tot lagere gezondheidsrisico’s en lagere zorgkosten.

Auteur: Dr. Celeste van Rinsum
Initiatief namens BLCN: adviseur Zorgbeleid Anne-Marie Janssens

Referenties

  1. Partnerschap Overgewicht Nederland. Zorgstandaard Obesitas. Amsterdam: Partnerschap Overgewicht Nederland; 2010.
  2. Freund AM, Hennecke M. Changing eating behaviour vs. losing weight: The role of goal focus for weight loss in overweight women. Psychology & Health. 2012; 27 (sup2): 25-42.
  3. Teixeira PJ, Silva MN, Mata J, Palmeira AL, Markland D. Motivation, selfdetermination, and long-term weight control. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2012; 9 (1): 22